Thiên lệch người sống sót

Trong thống kê, có một khái niệm gọi là "thiên lệch người sống sót", chỉ những trường hợp mà các nhà nghiên cứu chỉ tập trung vào các đặc điểm chung của "những người sống sót", trong khi bỏ qua thông tin về "những kẻ thất bại".

Một ví dụ kinh điển là trong Thế chiến II, nhà toán học Abraham Wald được giao nhiệm vụ nghiên cứu cách tăng cường giáp chiếc máy bay ném bom của Anh. Trên những chiếc máy bay quay trở lại, các lỗ đạn chủ yếu tập trung vào cánh và đuôi, nhưng Wald lại cho rằng nên tăng cường khoang lái và bình chứa nhiên liệu, bởi vì những chiếc máy bay ném bom bị trúng vào những vị trí này thậm chí còn không thể bay về được.

Cùng một logic cũng áp dụng cho những cuốn sách kể về bí quyết thành công của các nhà kinh doanh. Mù quáng sao chép những lời khuyên trong sách không có nghĩa là có thể sao chép thành công, thực ra có giá trị hơn là phân tích những sai lầm mà các công ty vỡ nợ đã mắc phải.

Trong vòng tròn của chúng ta cũng vậy, mọi người luôn nhìn vào những trường hợp thành công hiếm hoi và ồn ào nhất. Chẳng hạn như ai đó kiếm được hàng triệu đô la từ dự án SHIB hoặc NFT, nhưng rất ít người phân tích những sân giao dịch và quỹ đầu tư phá sản thực sự gặp phải vấn đề gì: gian lận, giao dịch ký quỹ cao, sai sót kiểm soát rủi ro.

Hãy học hỏi từ những sai lầm của người khác, đôi khi những sai lầm của chính mình có cái giá quá nặng!