Sự bùng nổ dự trữ vàng toàn cầu: Tại sao các ngân hàng trung ương tích trữ vàng một cách tích cực vào năm 2025

Các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới đang trong làn sóng tích trữ vàng chưa từng có tiền lệ. Tính đến cuối năm 2025, dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đã tăng lên 36.520,7 tấn, chiếm khoảng 17% tổng lượng vàng đã khai thác từ trước đến nay. Sự tăng trưởng này thể hiện một bước chuyển đổi mạnh mẽ trong chiến lược chính sách tiền tệ, khi các ngân hàng trung ương hiện nhận thức rõ vai trò then chốt của vàng trong việc duy trì ổn định kinh tế giữa bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng và bất ổn tài chính.

Sự chuyển đổi bắt đầu từ khoảng năm 2010, khi các ngân hàng trung ương chuyển từ trạng thái bán ròng sang mua ròng vàng. Kể từ thời điểm then chốt đó, họ đã tích lũy phần lớn lượng vàng hiện tại, cho thấy một sự đánh giá lại căn bản về cách các quốc gia bảo vệ của cải và chủ quyền của mình.

Tại sao các ngân hàng trung ương không thể ngừng mua vàng

Các lý do đằng sau cơn sốt vàng toàn cầu này rất đa dạng. Các ngân hàng trung ương mua vàng để phòng chống lạm phát, giảm thiểu rủi ro tài chính và củng cố ổn định kinh tế. Tuy nhiên, cơn sốt mua vàng hiện tại còn phản ánh những lo ngại sâu xa hơn về các điểm yếu hệ thống trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Một khảo sát giữa năm 2025 của Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy thống kê đáng chú ý: 95% các ngân hàng trung ương được khảo sát dự đoán dự trữ vàng toàn cầu sẽ mở rộng trong 12 tháng tới. Thậm chí, 85% cho rằng hiệu suất của vàng trong các thời kỳ khủng hoảng là rất hoặc khá phù hợp để quyết định dự trữ, trong khi 80% nhấn mạnh giá trị lâu dài của vàng như một kho lưu trữ của cải bền vững.

Điều này rõ ràng—các ngân hàng trung ương xem vàng không chỉ như một hàng hóa mà còn như một bảo hiểm tài chính chống lại các kịch bản thảm họa khiến các nhà hoạch định chính sách phải thức trắng đêm.

Cơn sốt mua vàng năm 2025: Theo số liệu

Trong năm 2025, các ngân hàng trung ương đã bổ sung tổng cộng 863,3 tấn vàng vào kho dự trữ của mình. Dù mức tăng này thấp hơn nhiều so với các năm trước đó (mỗi năm đều vượt quá 1.000 tấn), nhưng vẫn vượt xa mức trung bình hàng năm từ 2010-2021 là 473 tấn. Điều này cho thấy các ngân hàng trung ương toàn cầu vẫn kiên định trong việc xây dựng dự trữ vàng bất chấp biến động ngắn hạn.

Điều đặc biệt hơn, khảo sát của WGC còn phát hiện rằng 95% người trả lời tin rằng các ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục mở rộng dự trữ, trong khi 5% còn lại giữ quan điểm duy trì mức hiện tại. Đáng chú ý, năm thứ hai liên tiếp không có ai dự đoán giảm dự trữ. Sự đồng thuận này phản ánh nhận thức về tầm chiến lược của vàng trong thời kỳ bất ổn kinh tế và địa chính trị ngày càng phức tạp.

10 ngân hàng trung ương lớn nhất chi phối thị trường vàng toàn cầu

1. Hoa Kỳ: Đỉnh cao không thể tranh cãi

Dự trữ vàng: 8.133,46 tấn

Ngân hàng trung ương Mỹ dẫn đầu thế giới về dự trữ vàng, với 8.133,46 tấn. Phần lớn số vàng này được cất giữ trong các kho “chứa sâu”—các hầm vault kín trong Denver, Fort Knox và West Point. Theo định nghĩa của Bộ Tài chính Mỹ, kho chứa sâu là “phần dự trữ vàng của chính phủ Mỹ được giữ trong các vault niêm phong, được kiểm tra hàng năm bởi Văn phòng Thanh tra của Bộ Tài chính, chủ yếu là các thỏi vàng.”

Phần còn lại dùng làm nguyên liệu để đúc tiền xu do Quốc hội ủy quyền. Chiến lược này cho thấy vàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong hạ tầng tiền tệ của Mỹ.

2. Đức: Gã khổng lồ vàng của châu Âu

Dự trữ vàng: 3.350,3 tấn

Ngân hàng Liên bang Đức (Bundesbank) sở hữu lượng vàng lớn nhất châu Âu, với 3.351,53 tấn. Cách thức lưu trữ vàng của Đức phản ánh các động thái địa chính trị thú vị. Khoảng hơn một nửa số vàng vẫn nằm tại Frankfurt, phần còn lại phân bổ quốc tế: 1.236 tấn ở kho của Cục Dự trữ Liên bang New York, 12% còn lại ở London.

Năm 2012, việc kiểm toán vàng của Bundesbank bị công khai phản đối bởi Tòa án Kiểm toán Liên bang Đức, dẫn đến chiến dịch hồi hương hơn 583 tấn vàng về Đức vào năm 2016. Gần đây, căng thẳng về chính sách thương mại Mỹ và quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã thúc đẩy thêm các yêu cầu hồi hương. Báo cáo tháng 1/2026 cho thấy Đức đang chịu áp lực thu hồi thêm dự trữ, nhấn mạnh rằng các yếu tố địa chính trị định hình chiến lược vàng của ngân hàng trung ương.

3. Ý: Kho dự trữ cổ xưa, chiến lược hiện đại

Dự trữ vàng: 2.451,9 tấn

Ngân hàng Trung ương Ý (Banca d’Italia) sở hữu 2.451,84 tấn vàng, tích lũy từ năm 1893 khi ba tổ chức tài chính hợp nhất thành một. Quá trình tích trữ kéo dài hơn một thế kỷ này phản ánh tầm quan trọng lâu dài của kim loại trong truyền thống tiền tệ Ý.

Ý cũng phân bổ vàng ra nhiều nơi: Vương quốc Anh giữ 141,2 tấn, Thụy Sĩ 149,3 tấn, còn Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ bảo vệ 1.061 tấn. Trong nước, còn khoảng 1.100 tấn nằm trong quyền kiểm soát của Ý. Chiến lược phân bổ này cân bằng giữa an ninh và rủi ro địa chính trị.

4. Pháp: Người giữ vàng tự chủ

Dự trữ vàng: 2.437 tấn

Ngân hàng Pháp (Banque de France) duy trì toàn bộ 2.437 tấn vàng trong nước, lưu giữ trong hầm vault dưới lòng đất La Souterraine, cách mặt đất 27 mét. Đây là một pháo đài có ý nghĩa lịch sử đặc biệt—là một trong bốn kho vàng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Chiến lược vàng của Pháp mang đậm dấu ấn lịch sử. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Tổng thống Charles de Gaulle đã thách thức vị thế thống trị tiền tệ của Mỹ bằng cách đổi đô la lấy vàng tại Fort Knox, như một lời thách thức đối với tiêu chuẩn vàng Bretton Woods. Cuối cùng, Tổng thống Richard Nixon đã nhượng bộ, bỏ tiêu chuẩn vàng và chấm dứt khả năng quy đổi tự do của đô la sang vàng. Ngày nay, việc Pháp giữ vàng trong nước thể hiện sự tiếp nối truyền thống độc lập về tiền tệ đó.

5. Nga: Chiến lược Rúp vàng

Dự trữ vàng: 2.326,5 tấn

Ngân hàng Nga (Bank of Russia) nắm giữ 2.332,74 tấn vàng, tất cả trong lãnh thổ Nga. Khoảng hai phần ba nằm trong một tòa nhà ngân hàng kiên cố ở Moscow, phần còn lại ở Saint Petersburg. Phần lớn là các thỏi vàng tiêu chuẩn lớn, trọng lượng dao động 10-14 kg, bổ sung bằng các thỏi nhỏ 1 kg.

Từ 2015-2020, Nga tích lũy vàng mạnh mẽ hơn, sau các đợt mua trước đó bắt đầu từ 2007. Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt của phương Tây sau cuộc xâm lược Ukraine đã hạn chế hoạt động thị trường vàng của Nga. Các hạn chế của London khiến các nhà máy lọc dầu Nga không thể bán vàng, đồng thời phương Tây đóng băng khoảng một nửa dự trữ nước ngoài của Nga.

Đặc biệt, tháng 1/2022, Nga đã liên kết trực tiếp rúp với vàng. Nhà nghiên cứu Robert Huish cho biết: “Kế hoạch là chuyển đổi tiền tệ khỏi giá trị cố định sang tiêu chuẩn vàng, để rúp trở thành một đồng tiền vàng thay thế đáng tin cậy với tỷ lệ cố định.” Đây có thể coi là biểu hiện đậm nét nhất của vai trò chiến lược của vàng trong chính sách tiền tệ hiện đại.

6. Trung Quốc: Sự bứt phá của dự trữ vàng ngân hàng trung ương

Dự trữ vàng: 2.306,3 tấn

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) nắm giữ 2.279,56 tấn vàng, phần lớn mua sau năm 2000. Quỹ đạo này thật đáng kinh ngạc: năm 2001, PBoC chỉ có 400 tấn. Chỉ trong hơn hai thập kỷ, con số đã tăng 459%, phản ánh chiến lược có chủ đích của Trung Quốc nhằm giảm phụ thuộc vào dự trữ đô la và nâng cao chủ quyền tiền tệ.

Xu hướng này thể hiện rõ qua đồng xu vàng Panda của PBoC, bắt đầu đúc từ 1982, đã trở thành một trong năm đồng tiền vàng chính thế giới, cùng với American Eagle, Canadian Maple Leaf, South African Krugerrand và Australian Gold Nugget. Biểu tượng văn hóa này thể hiện cam kết của Trung Quốc đối với vàng như một tài sản tiền tệ và biểu tượng quốc gia.

Trong năm 2024-2025, Trung Quốc là một trong những nhà mua vàng tích cực nhất, mua lần lượt 44 tấn và 27 tấn. Tháng 4/2024 đánh dấu 18 tháng liên tiếp mua vàng, rồi tạm dừng. Tính đến tháng 1/2026, Trung Quốc đã nối dài chuỗi mua vàng liên tục 15 tháng, thể hiện cam kết kiên định trong tích trữ dự trữ.

7. Thụy Sĩ: Người vận hành minh bạch

Dự trữ vàng: 1.039,9 tấn

Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) quản lý lượng vàng lớn thứ bảy thế giới, với 1.039,94 tấn, về mặt pháp lý thuộc sở hữu của nhà nước Thụy Sĩ. SNB có quyền theo hiến pháp mua bán vàng theo biến động thị trường, nhưng không bắt buộc phải công khai bán hàng.

Chiến lược vàng của Thụy Sĩ đã có nhiều thay đổi. Nhiều năm giữ kín về trạng thái dự trữ, cùng với các đợt bán ra lớn trong đợt tăng giá năm 2011, đã thúc đẩy phong trào Đề xuất Vàng Thụy Sĩ năm 2011—một phong trào dân chủ yêu cầu sửa đổi hiến pháp. Các đề xuất này muốn bắt buộc giữ toàn bộ vàng dự trữ trong nước, hạn chế SNB bán vàng, và yêu cầu 20% tài sản phải bằng vàng.

Dù cuộc trưng cầu năm 2014 không đạt đa số, nhưng đã thúc đẩy sự minh bạch hơn. Năm 2013, SNB tiết lộ 70% dự trữ nằm trong nước, 20% tại Ngân hàng Anh, 10% tại Ngân hàng Canada. Áp lực dân chủ đã thay đổi hành vi của tổ chức này.

8. Ấn Độ: Người xây dựng dự trữ nhanh chóng

Dự trữ vàng: 880,2 tấn

Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) bắt đầu tăng cường dự trữ từ 2017, với tốc độ nhanh hơn trong những năm gần đây. Năm 2023, mua 16 tấn; năm 2024, tăng lên 72 tấn. Tuy nhiên, năm 2025, mua chỉ còn 4 tấn—mức thấp nhất trong 8 năm, có thể do giá vàng hoặc thay đổi chính sách.

Hơn một nửa dự trữ của Ấn Độ được giữ ở nước ngoài, tại Ngân hàng Anh và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, còn khoảng một phần ba trong nước. Tháng 6/2024, Ấn Độ đã hồi hương 100 tấn vàng từ Vương quốc Anh, đánh dấu lần đầu tiên kể từ 1991, cho thấy xu hướng chuyển dịch kiểm soát vàng về nội địa.

9. Nhật Bản: Tích trữ qua nhiều thập kỷ

Dự trữ vàng: 846 tấn

Ngân hàng Nhật Bản (BoJ) hiện nắm giữ 846 tấn vàng, nhưng công khai về dự trữ của Nhật ít khi rõ ràng. Quá trình tích trữ diễn ra chậm rãi: khoảng 753 tấn năm 2000, tăng lên 765,2 tấn năm 2004, rồi giữ ổn định hơn 15 năm. Đến tháng 3/2021, Nhật Bản mua thêm 80,76 tấn, nâng dự trữ hiện tại, cho thấy chính sách tích trữ tích cực hơn.

10. Thổ Nhĩ Kỳ: Gã khổng lồ mới nổi về vàng

Dự trữ vàng: 613,7 tấn

Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đứng thứ 10 với 613,7 tấn vàng. Thổ Nhĩ Kỳ duy trì chính sách mua vàng đều đặn, bổ sung 75 tấn trong năm 2024. Dù tốc độ chậm lại năm 2025, nhưng đến tháng 11, Thổ Nhĩ Kỳ đã tích lũy thêm 27 tấn, trở thành nhà mua vàng lớn thứ năm trong năm đó.

IMF: Gã khổng lồ vàng bí ẩn

Ngoài 10 ngân hàng trung ương hàng đầu, còn có một thực thể đặc biệt là Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Với 2.814 tấn vàng, IMF xếp thứ ba toàn cầu nếu tính như các ngân hàng trung ương, cho thấy vàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tiền tệ quốc tế.

Dự trữ vàng của IMF chủ yếu bắt nguồn từ Hiến chương thành lập năm 1944, quy định “25% của các khoản đóng góp ban đầu và các khoản tăng thêm sau này phải bằng vàng.” Kể từ đó, IMF tích lũy thêm qua việc các nước trả nợ, hoặc đổi vàng lấy các đồng tiền của thành viên, đảm bảo dòng chảy liên tục qua hệ thống tổ chức này.

Kết luận: Vàng vẫn là tiền tệ tối thượng của nhân loại

Hoạt động sôi động quanh dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương phản ánh một sự đánh giá lại căn bản về chiến lược tiền tệ trong thời đại bất định. Các nhà hoạch định chính sách đã đồng lòng nhận định rằng, bất chấp tranh luận kéo dài hàng thế kỷ về công dụng của vàng, nó vẫn là công cụ không thể thiếu để bảo vệ ngân khố quốc gia khỏi lạm phát, dịch bệnh tài chính và xung đột địa chính trị.

Sự đồng thuận rằng dự trữ vàng của ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục mở rộng nhấn mạnh niềm tin này. Dù là do các mối đe dọa địa chính trị trực tiếp, sự gián đoạn công nghệ đối với hệ thống tiền tệ fiat, hay đơn giản là quản lý rủi ro, các chính phủ và ngân hàng trung ương trên thế giới đều gửi gắm niềm tin vào kim loại vàng. Qua đó, họ xác nhận điều mà các nhà đầu tư vàng đã tin từ lâu: trong thời kỳ bất ổn tối đa, không có gì thay thế được vàng.